Normaal wordt dit spreekwoord geassocieerd met een schijnbare tegenstelling: voor een dubbeltje op de eerste rij, dat kan toch niet? Toch sluit het verrassend goed aan bij hoe het dagelijks leven hier in Malawi voor ons verloopt. Niet alleen omdat onze vermogenspositie beter is en we privileges genieten vanwege onze huidskleur. Er speelt ook nog iets anders: een zwarte markt. Waar mijn associaties met de zwarte markt initieel toch beperkt waren tot die in Beverwijk, gaat het hier om serieuze gevolgen voor de hele samenleving. Hier gaat het om de zwarte markt in buitenlandse valuta. Die ervoor zorgt dat wij een dubbeltje betalen, en de lokale bevolking een stuiver.
Hoe zit dit? Malawi heeft een groot en chronisch tekort aan buitenlandse valuta. Banken hebben geen euro’s of dollars om te wisselen voor Malawiaanse Kwacha’s. Je zou denken: “Waarom heb je die hier nodig?” Nou, omdat heel veel wat je koopt geïmporteerd is. In het buitenland accepteert men geen Malawiaanse Kwacha, maar willen ze stabiele munten zoals euro’s en dollars. Die hebben banken niet, maar buitenlanders wel. Handelaren die inkopen vanuit het buitenland staan dus te springen om elke euro die ze kunnen krijgen. Oftewel: er is veel vraag maar weinig aanbod.
Dat heeft een zwarte markt gecreëerd waar voor euro’s en dollars ongeveer twee keer zoveel wordt betaald als de officiële wisselkoers. Met contante euro’s krijgen wij dus twee keer zoveel kwacha’s als wanneer we zouden pinnen. Het gevolg: wij leven hier effectief voor de helft van de prijs vergeleken met een Malawiaan.
Klinkt aantrekkelijk – lekker goedkoop, daar houden wij Nederlanders van – maar dat is één kant van het verhaal. Door de zwarte mark stijgen de prijzen in kwacha namelijk enorm. Een handelaar die 1 euro voor 4000 kwacha koopt, moet die 4000 kwacha terugverdienen bij verkoop. Had hij diezelfde 1 euro voor 2000 kwacha bij de bank kunnen kopen, dan was de verkoopprijs ook lager geweest. Het effect: forse prijsstijgingen voor iedereen die in kwacha leeft.
Met toegang tot buitenlandse valuta is dat geen probleem. Maar voor een Malawiaan die zijn salaris in kwacha’s krijgt, geen toegang heeft tot euro’s en toch dezelfde producten moet kopen.. dan ben je wel de sjaak. Praktisch voorbeeld: een liter benzine is hier ongeveer 6000 Kwacha. Dat is voor ons ongeveer 1,5 EUR, maar een Malawiaan betaald hier omgerekend 3 EUR voor. Toch wel een aardig verschil dat men elke dag voelt – in boodschappen, transport, medicijnen, schoolspullen, etc.
Ons dubbeltje zorgt dus voor een andermans kwartje. Wat moet je daar nou van vinden? Aan de ene kant ben je een dief van de eigen portemonnee als je het niet doet en is het ook deels het gevolg van overheidsbeleid. Bovendien zou importeren bar lastig worden als er überhaupt geen enkele euro meer te krijgen zou zijn en ja, als jij het niet doet, doet een ander het wel. Aan de andere kant draagt deze zwarte markt bij aan een systeem waarin de lokale Malawiaan structureel duurder uit is dan wij, terwijl zij bij voorbaat al minder geld hebben.
Een ongemakkelijke realiteit..